Vrijheid en veiligheid combineren bij dementie

Het opendeurenbeleid en werken met leefcirkels geeft bewoners meer vrijheid en autonomie. Bewegingsvrijheid draagt bij aan kwaliteit van leven, eigen regie en waardigheid. Tegelijkertijd kan dit in de praktijk schuren. Zorgprofessionals staan voor lastige afwegingen: hoeveel vrijheid kan iemand aan, en hoeveel risico neem je als de veiligheid mogelijk in het geding komt?  

Een voortdurend dilemma

Een bewoner met een dementieel beeld wil zelfstandig naar buiten. Toen hij nog thuis woonde, maakte hij dagelijks een wandeling. Nu doet hij dat ook op de woonlocatie en lijkt daar zichtbaar van op te knappen. Tegelijkertijd komt hij regelmatig niet of laat terug en is het niet altijd duidelijk of hij de weg terug nog kan vinden. Zijn zoon vindt dat de verpleegkundigen zijn vader binnen moeten houden.  

Aan de ene kant wil je (en mag je) de autonomie en het gevoel van vrijheid van bewoners niet inperken, omdat dit belangrijk is voor hun welzijn. Je bent gebonden aan de wet zorg en dwang (nee/tenzij). Aan de andere kant vragen veiligheidsoverwegingen soms juist om grenzen te stellen. Het vinden van een balans is complex, zeker wanneer collega’s en mantelzorgers verschillende visies en zorgen hebben.

Zorgmedewerkers kunnen het gevoel hebben klem te zitten tussen deze belangen, ook al wil iedereen het beste voor de bewoner en het gedrag begrijpen. De zorgmedewerker draagt verantwoordelijkheid voor het welzijn van de bewoner en vervult daarbij een verbindende rol tussen collega’s en naasten.

Samen afstemmen rondom de bewoner 

Naast het creëren van een zo veilig mogelijke omgeving vraagt dit soort dilemma’s om het goed kennen van de bewoner en om open afstemming met naasten en collega’s. Het gesprek aangaan, zonder vast te houden aan standpunten, biedt ruimte om elkaar te begrijpen en gezamenlijk keuzes te maken en het gedrag van de cliënt beter te begrijpen. 

Wanneer gesprekken vooral vanuit standpunten worden gevoerd, kan spanning oplopen en zelfs escaleren. Dan raakt de omgeving rondom de bewoner minder goed op elkaar afgestemd, wat de kwaliteit van zorg onder druk zet. Juist door gezamenlijk rondom de bewoner te staan, ontstaat er rust en duidelijkheid. Het opmerken van spanning bij de zorgverlener zelf, collega’s, mantelzorgers en bij de bewoner is een belangrijk startpunt. Van daaruit kan gewerkt worden aan wederzijds begrip en een gedragen zorgplan, dat altijd opnieuw kan worden bijgesteld. 

Vaardigheden maken het verschil 

In onze trainingen leren zorgmedewerkers signalen van spanning en gedrag vroegtijdig herkennen. We helpen hen begrijpen wat er speelt bij de bewoners én bij naasten. Daarnaast oefenen zij met lastige situaties: Hoe maak je verwachtingen bespreekbaar? Hoe blijf je in verbinding als emoties oplopen? En hoe handel je de-escalerend in het moment?  

Door deze vaardigheden te ontwikkelen groeit het vertrouwen om samen keuzes te maken die passen bij de situatie van de bewoner.